In aanloop naar het jaarlijkse evenement van het Meld- en expertisepunt specialistisch vakmanschap van SBB geeft het Meldpunt inspirerende voorbeelden van hoe kleinschalige specialistische opleidingen wél kunnen worden uitgevoerd. Dit keer aandacht voor rietdekkers.

Rietdekken is een ambacht. Aan de basis van het vak verandert niet zoveel. Veranderingen zijn er wel in de context van het vak, door strengere eisen aan veiligheid, milieu, bouw en wetgeving. Ook de hulpmiddelen verbeteren: er wordt met betere steigers gewerkt en met machines om het werk makkelijker te maken.

Niets liever dan het dak op

Als volwaardig bouwproduct is riet aan een opmars bezig. Naast het voordeel van een hoge isolatiewaarde past riet perfect in de trend van biobased bouwen en circulariteit. Dat betekent dat er vólop werk is, vertelt Joost Kreuger van de Vakfederatie Rietdekkers, de branchevereniging van de rietdekkersbedrijven in Nederland. “Elk rietdekkersbedrijf kan wel een student plaatsen. Maar die zijn er niet. Rietdekkersbedrijven werken daarom momenteel veel met vakvolwassen en relatief goedkope arbeidskrachten uit het buitenland. Studenten opleiden vraagt een investering. Maar het probleem zit minder aan de vraagkant dan aan de aanbodkant.”

Hoogtijdagen

De enige school in Nederland met een rietdekkersopleiding is het Deltion College in Zwolle. Na jaren met steeds twee aanmeldingen zijn dit schooljaar zes studenten begonnen aan de bbl-opleiding rietdekken op niveau 2; het tweede leerjaar telt er vier. Naast de vraag hoe je dat organiseert als roc, maakt het ook nieuwsgierig naar waarom Deltion zich inzet voor het behoud van zo’n kleine opleiding.

Docent Jan Zielman: “We zijn hier praktisch ingesteld en nauw betrokken bij de gespecialiseerde aannemerij. Onlangs meldde zich na jaren een student voor een voegersopleiding. We zijn weer de lesstof ingedoken. Doe je dat niet, dan verdwijnt het helemaal. De betreffende student is geslaagd. Inmiddels hebben we drie nieuwe. Dat houden we betaalbaar door kleine opleidingen in de bbl te combineren. De studenten doen de praktijkervaring op bij een erkend leerbedrijf.”

Het vakdiploma Rietdekken bestaat al sinds de jaren 70. Rond 2007, toen de behoefte aan jonge aanwas groot was, werd een start gemaakt met herschrijven van alle lesstof. Daarmee kwam een ‘gat’ aan het licht met het vakdiploma op niveau 3 en werd lesstof voor de beginnend beroepsbeoefenaar op bbl-niveau 2 ontwikkeld. Zo kwam – centraal gelegen – Deltion in beeld. In de nabijheid van Zwolle werd door de vakfederatie de Rietdekkers Opleiding Nederland (RON) opgericht: een samenwerkingsverband dat de studenten in dienst nam en uitplaatste. In een grote werkplaats kregen die in blokweken zowel theorie- als praktijkles. In de hoogtijdagen werden zo twintig studenten opgeleid.”

Intensieve samenwerking

Met nog vier studenten in de hele opleiding werd het rond 2011, in de nasleep van de kredietcrisis, onmogelijk het bestaande systeem te continueren. Deltion verklaarde zich bereid de opleiding in stand te houden, door het combineren van studenten van kleine opleidingen in een klas en studenten bij een rietdekkersbedrijf, in plaats van bij het opleidingsbedrijf in dienst te laten nemen.

Voor Jan betekent het, dat hij elke vrijdag lesgeeft aan een groep van tien rietdekkers, negen betonreparateurs en twee voegers; zowel eerstejaars- als tweedejaarsstudenten als – bij de betonreparateurs – studenten van niveau 2 en 3. Aan het begin van hun opleiding ontvangen de studenten de planning voor het hele traject. Als een leerbedrijf belt, kan een student vrijwel direct met de opleiding starten. Vervolgens kunnen ze in hun eigen tempo werken, met de docent in een coachrol. “Het leuke van níét uit het vak komen is, dat je samen naar oplossingen gaat zoeken. Ik zie zaken op de bouwplaats en bespreek die met de jongens. Oplossingen verschillen soms per streek. Voor je het weet heb je met z’n allen een interessant gesprek over een casus.”

Je kunt een kleine opleiding als de onze niet zonder kwaliteitsverlies op verschillende plekken in Nederland neerzetten, zegt Joost. “Deltion is voor ons al bijna 15 jaar een heel betrouwbare samenwerkingspartner. Zo werd ik vorige week gebeld door een moeder met een zoon die ongelukkig was op de timmeropleiding en rietdekker wilde worden. Dan zoek ik altijd contact met Jan en SBB en pakken we het met z’n drieën op. Door die intensieve samenwerking lukt het om het draaiende te houden.”

Waarde van de opleidingsstructuur

“Vanuit het O&O-fonds Hellende daken gaan we samen met de leidekkers en pannendekkers inzetten op de instroom van jongeren”, vervolgt Joost. “Het mbo en ook het vmbo zijn voor ons heel belangrijk. Met de bbl-opleiding op niveau 2 in blokweken probeerden we indertijd jonge mensen zo snel mogelijk praktische vaardigheden aan te leren, om ze zo snel mogelijk rendabel te maken op het dak.” Jan vult aan: “Op niveau 2 leer je de basishandelingen, de gedachten daarachter en kennis over riet. In principe moet je zelfstandig een dak kunnen dekken. Rietdekken is een tak van sport waar je meters in moet maken.”

“Met een niveau 2-opleiding en een paar jaar werkervaring kun je redelijk makkelijk doorstromen naar de niveau 3-opleiding”, besluit Joost. “De meeste mensen in mijn achterban willen graag met hun handen en hart werken, en ervaren school en theorie als ‘ballast’. Jongeren die van niveau 2 komen zijn gewend om in de schoolbanken te zitten, zijn leergieriger en hebben meestal beter voor ogen waar een opleiding je brengt. Daar zit dus ook de waarde van de opleidingsstructuur.”