Vragen en antwoorden veranderaanpak keuzedelen

Keuzedelen hebben veel waarde voor het mbo, maar er zijn nog knelpunten. De minister van OCW heeft op 18 december 2019 haar veranderaanpak keuzedelen aan de Tweede Kamer gestuurd. Zij baseert zich onder meer op de positionpaper keuzedelen van SBB. De maatregelen worden op dit moment uitgewerkt.

Wij hebben een aantal vragen en antwoorden op een rijtje gezet.

Welke maatregelen neemt de minister? 
  • Mbo-scholen krijgen met het bedrijfsleven in de regio meer ruimte om nieuwe keuzedelen te ontwikkelen. 
  • Mbo-scholen krijgen meer ruimte in het opnemen van bestaande en nieuwe keuzedelen in het onderwijsprogramma. 
  • Mbo-scholen krijgen op niveau 2 meer ruimte voor bijspijkerkeuzedelen. 
  • Mbo-scholen krijgen meer duidelijkheid over examinering. 
  • Mbo-scholen krijgen meer ruimte voor het verlenen van vrijstellingen bij doorstroom. 
  • Mbo-scholen krijgen minder regeldruk bij keuzedelen. 
Scholen en bedrijven mogen zelf keuzedelen ontwikkelen. Wat betekent dat? 

Mbo-scholen mogen zelf, samen met het bedrijfsleven, keuzedelen ontwikkelen. Zij kunnen bij SBB een melding doen van een nieuw keuzedeel. In het proces vervalt de betrokkenheid van sectorkamers en marktsegmenten. Wel moeten keuzedelen voldoen aan het vastgestelde toetsingskader. De rol van de Toetsingskamer vervalt dus niet. Elk keuzedeel wordt na ontwikkeling getoetst op criteria benoemd in het  Toetsingskader kwalificatiestructuur, zoals meerwaarde voor het register (geen ondoelmatige overlap met andere keuzedelen), omvang (past het in de keuzedeelverplichting) en vormvereisten. Als het keuzedeel voldoet wordt het aangeboden aan de minister voor vaststelling. 

Hoe doen scholen en bedrijven straks een voorstel voor een nieuw keuzedeel? 

Om indieners stap voor stap te helpen bij het melden of ontwikkelen van een nieuw keuzedeel ontwikkelt SBB een online tool. Omdat we de groei van het aantal keuzedelen willen bewaken hebben we afspraken gemaakt over de wijze van indienen van keuzedelen. Voor iedere aanvraag is steun nodig van het college van bestuur (c.q. het bevoegd gezag) en van representatieve vertegenwoordigers van het (georganiseerd) bedrijfsleven. Dat is van belang met het oog op het draagvlak bij onderwijs en regionale bedrijfsleven, maar ook voor de uitvoerbaarheid en betaalbaarheid van het beoogde keuzedeel en de onderwijs- en examenmiddelen die ontwikkeld moeten worden. Met behulp van de online tool worden indieners vervolgens stap voor stap geholpen. 

Kan SBB helpen bij de ontwikkeling van keuzedelen? 

Indieners van een keuzedeel kunnen voor de ontwikkeling zeker een beroep blijven doen op ondersteuning het team Kwalificeren & Examineren van SBB. Ook om te sparren over een uitwerking. Bovendien plaatst SBB handleidingen op de online tool om indieners te helpen bij het zelf ontwikkelen van een keuzedeel. Indieners kunnen over hun idee voor een nieuw keuzedeel ook advies vragen van de Toetsingskamer over de toetsingscriteria. Bijvoorbeeld om te onderzoeken of er al een vergelijkbaar keuzedeel in het register is opgenomen. Ook dat kan straks via de online tool. 

Verandert er iets aan het aanvragen van een mbo-certificaat voor een keuzedeel? 

Er verandert niets aan het aanvragen van een certificaat. Over de ontwikkeling van keuzedelen waarvoor een mbo-certificaat wenselijk is, zullen sectorkamers en marktsegmenten het bestuur van SBB blijven adviseren. Het is eveneens mogelijk om een certificaat aan te vragen voor een al eerder ontwikkeld keuzedeel. Ook dat loopt via de sectorkamers. 

De koppeling van keuzedelen aan kwalificaties wordt losgelaten. Wat betekent dat voor de aanvraag van een nieuw keuzedeel? 

Vooruitlopend op aanpassing van de wet zal de minister vanaf studiejaar 2020-2021 voor nieuwe keuzedelen geen koppeling meer vaststellen. Voor deze maatregel is een wijziging nodig in de WEB. 

Bij ontwikkeling van een nieuw keuzedeel geeft de indiener aan voor welke opleiding(en) of voor welk opleidingsdomein het keuzedeel bedoeld is. Op die manier wordt duidelijk welke combinaties de voorkeur hebben. Een keuzedeel mag geen ondoelmatige overlap kennen met de mbo-kwalificatie waarvoor het keuzedeel wordt ontwikkeld. 

Wat betekent het loslaten van de koppeling voor het aanbieden van keuzedelen door mbo-instellingen?

Voor het loslaten van de koppeling tussen keuzedeel en kwalificatie is een wijziging van de WEB noodzakelijk. De voorbereidingen zijn erop gericht dat deze wijziging in werking treedt per schooljaar 2022-2023 voor alle studenten.

In de tussentijd stelt de minister geen nieuwe koppelingen meer vast voor nieuwe of gewijzigde keuzedelen die na 1 augustus 2020 worden vastgesteld. Van scholen die deze keuzedelen aanbieden wordt wel verwacht dat zij ervoor zorgen dat het keuzedeel geen ondoelmatige overlap kent met de kwalificatie waarbij het wordt aangeboden. Ook moet een school desgevraagd kunnen uitleggen dat dit keuzedelenaanbod past bij de student, diens belangstelling en de wensen van de arbeidsmarkt.

Een niet-bekostigde instelling, die op grond van de WEB keuzedelen mag aanbieden die gekoppeld zijn aan de kwalificatie(s) waarvoor het een diploma-erkenning heeft, mag eveneens elk keuzedeel aanbieden dat na 1 augustus 2020 is vastgesteld. De niet-bekostigde instelling moet naast uitleg over het passen van het keuzedeel bij de student, belangstelling en de wensen van de arbeidsmarkt, desgevraagd kunnen uitleggen dat dit aanbod past bij de beroepsopleidingen waarvoor de NBI een diploma-erkenning heeft. Verder geldt ook voor een niet-bekostigde instelling dat zij borgt dat het keuzedeel geen ondoelmatige overlap heeft met de kwalificatie waarbij het wordt aangeboden.

Reeds bestaande keuzedelen van voor 1 augustus 2020 blijven gekoppeld aan een of meerdere kwalificaties tot aan de inwerkingtreding van de wetswijziging. Voor deze keuzedelen kunnen scholen zoals gebruikelijk wel koppelverzoeken blijven indienen bij SBB om een nog niet bestaande koppeling tussen keuzedeel en kwalificatie mogelijk te maken. Ook kunnen studenten altijd een verzoek doen voor het volgen van een niet-gekoppeld keuzedeel. 

Waarom komen er op niveau 2 bijspijkerkeuzedelen? 

Voor mbo-opleidingen op niveau 2 worden voortaan remediërende keuzedelen toegestaan. Deze mogelijkheid bestaat al voor de entreeopleiding. De inhoud van keuzedelen mag overlappen met die van een kwalificatie op niveau 2. Voor studenten met een achterstand kunnen remediërende keuzedelen van meerwaarde zijn om alsnog een startkwalificatie te behalen. Dat vergroot hun kansen op succes in het vervolgonderwijs of op de arbeidsmarkt. Zo is bijvoorbeeld een goed taal- en rekenniveau essentieel voor het functioneren in de samenleving. Vanzelfsprekend kunnen ook verdiepende, verbredende en op doorstroom gerichte keuzedelen worden aangeboden op niveau 2. 

Worden de regels voor examinering aangepast? 

Er komt meer ruimte om de examinering van keuzedelen verantwoord en uitvoerbaar in te richten. Denk daarbij aan representatief examineren en het inzetten van examenvormen als portfolio. Het Kennispunt MBO Onderwijs & Examinering zal hiertoe in overleg met het ministerie van OCW en Inspectie van het Onderwijs een handreiking ontwikkelen en bijeenkomsten organiseren om scholen te informeren over deze mogelijkheden. 

Hoe wordt de vrijstellingsregeling aangepast?

Studenten die binnen het mbo doorstromen naar een vervolgstudie of switchen van opleiding, krijgen ruimere mogelijkheden voor vrijstelling op al behaalde keuzedelen. Deze maatregel wordt nader uitgewerkt.

Wat houdt de slaag-zakregeling voor keuzedelen in? 

Voor studenten die in het studiejaar 2020-2021 starten met een opleiding, telt de hoogte van het behaalde resultaat voor de keuzedelen mee voor het behalen van het diploma. Een handreiking staat op Kennispunt MBO Onderwijs & Examinering. De Inspectie zal in het studiejaar 2020-2021 keuzedelen wel betrekken bij het toezicht, maar de bevindingen dragen nog niet bij aan het oordeel over examenkwaliteit. Als de inspectie bijzonderheden constateert, worden deze besproken tijdens het onderzoek. 

Hoeveel sbu aan keuzedelen moeten studenten volgen bij een middenkaderopleiding die langer dan 3 jaar mag duren?

Op dit moment is dat nog 960 sbu, maar er wordt gewerkt aan een wijziging van het Examen en kwalificatiebesluit beroepsopleidingen WEB waarmee de eis wordt bijgesteld naar 720 sbu. Door deze wijziging wordt het aantal sbu aan keuzedelen dat moet worden gevolgd voor alle middenkaderopleidingen gelijk gesteld ongeacht de studieduur, net zoals dat het geval is bij de vakopleidingen en de basisberoepsopleidingen. Ook daar heeft de opleidingsduur namelijk geen invloed op de omvang van de keuzedeelverplichting. Naar verwachting gaat deze wijziging in per cohort 2021-2022.   

Kan het aanbieden van Persoonlijke, culturele of levensbeschouwelijke vorming (PCL) in de plaats van een keuzedeel ook op een enkele locatie van een mbo-instelling?

Ja dit kan. Het besluit om een keuzedeel te vervangen voor PCL binnen een opleiding hoeft niet te gelden voor alle locaties van een instelling waar deze opleiding gegeven wordt. De instelling heeft de vrijheid om dit voor dezelfde opleiding op de ene locatie wel en op de andere locatie niet te doen.

Hoe wordt de regeldruk bij keuzedelen verminderd?

Een van de maatregelen is dat de onderwijsovereenkomst (OOK) wordt afgeschaft. Hiervoor is wetgeving in voorbereiding, die op termijn, na goedkeuring door de Eerste en Tweede Kamer en op zijn vroegst per augustus 2023, in werking kan treden. Keuzedelen hoeven vanaf dan dus niet meer te worden toegevoegd aan de OOK, en dat scheelt flink in de administratieve lasten. Daarnaast kan de school nu keuzedelen in het aanbod opnemen die niet gekoppeld zijn aan de kwalificaties en is de procedure van zelf ontwikkelen van een keuzedeel (in de regio) sterk vereenvoudigd. Er wordt nog verder uitgewerkt op welke andere manieren de administratieve last en regeldruk verder kan worden verminderd.

Mag een keuzedeel verplicht worden gesteld?

Het uitgangspunt is dat een student zelf de keuze heeft hoe hij of zij zich wil verdiepen, verbreden of oriënteren op doorstroom door middel van keuzedelen. Er moet gedurende de opleiding dus altijd sprake zijn van een keuzemoment tussen meerdere keuzedelen en dat betekent dat de school moet zorgen voor een keuzedelenaanbod waarin er voor de student echt iets te kiezen valt.

Wat als een keuzedeel door ontwikkelingen zo essentieel wordt dat het eigenlijk onderdeel zou moeten uitmaken van het reguliere programma van een opleiding?

Door ontwikkelingen in het beroep kunnen sommige keuzedelen zo essentieel worden dat ze eigenlijk voor elke student onderdeel zouden moeten uitmaken van de kwalificatie waarop het reguliere programma van een opleiding is gebaseerd. De inhoud van het keuzedeel zou dan moeten worden opgenomen in de kwalificatie zelf. Scholen kunnen dit soort signalen melden bij de sectorkamer van SBB die verantwoordelijk is voor het onderhoud van het kwalificatiedossier. Bij actualisering van kwalificaties bekijken sectorkamers altijd of de inhoud van keuzedelen in de kwalificatie opgenomen moet worden.

Mogen studenten die in de derde leerweg een deel van de opleiding willen volgen, ook kiezen voor de nieuwe keuzedelen van na 1 augustus 2020?

Scholen hebben, in de derde leerweg, de mogelijkheid om met een student af te spreken dat deze een deel van een opleiding volgt. Dit kan ook een keuzedeel zijn dat na 1 augustus 2020 is vastgesteld. De school moet wel kunnen uitleggen dat het keuzedeel passend is, zie het antwoord op vraag 6.

De werkwijze bij inschrijving is bij de niet-gekoppelde keuzedelen van na 1 augustus 2020 hetzelfde als bij bestaande keuzedelen die aan meerdere kwalificaties zijn gekoppeld:

  • de school legt, in overleg met de student, in de onderwijsovereenkomst vast om welk deel van welke opleiding het gaat (naam en code keuzedeel en naam en code kwalificatie).
  • de school dient vooraf aan inschrijving te beschikken over de diploma-erkenning derde leerweg van deze kwalificatie.

Bij de voorgenomen wetswijziging vanwege het loslaten van de koppeling onderzoekt het ministerie van OCW ook of bovenstaande werkwijze nog passend is.