Overzichten kwalificeren en examineren

Op deze pagina vindt u verschillende overzichten rond kwalificeren en examineren die met name voor specialisten interessant zijn.

Indeling dossiers

Indeling dossiers in sectorkamers

De verdeling van de kwalificatiedossiers over de sectorkamers van SBB vindt u hier: 

Indeling dossiers in sectorkamers

Begrippen

Hieronder vindt u een korte uitleg bij veelgebruikte begrippen.

Aanvullende eisen

Verbijzondering van een element in het basisdeel van het kwalificatiedossier, waarmee het niveau en/of de context gedifferentieerd worden voor de kwalificatie. Aanvullende eisen kunnen van toepassing zijn op de volgende elementen uit het basisdeel: verantwoordelijkheid en zelfstandigheid, vakkennis, vaardigheden, complexiteit, werkprocessen, gedrag en resultaat.

Arbeidsmarktinformatie

Onderdeel van de verantwoordingsinformatie waarin een toelichting wordt gegeven op de kans op werk, het aantal deelnemers en gediplomeerden, doorstroom naar vervolgonderwijs en het aantal vacatures van de kwalificaties die in het dossier zijn opgenomen.

Basisdeel

Het gemeenschappelijke deel van de kwalificatie-eisen binnen één kwalificatiedossier. De basis van het kwalificatiedossier bestaat uit twee delen:

Het beroepsgerichte basisdeel weerspiegelt het wezen van de beroepengroep in de vorm van gemeenschappelijke kerntaken, vakkennis, vaardigheden en kenmerkende houdingsaspecten die alle beroepsbeoefenaren in het betreffende werkveld delen.
De generieke kwalificatie-eisen die per niveau zijn vastgesteld voor Nederlands, rekenen, loopbaan en burgerschap en Engels.

De kwalificatie-eisen in het basisdeel vormen gezamenlijk een substantieel deel van de studielast, circa 50%

 

Beroepengroep

De gemeenschappelijke benaming voor alle beroepsuitoefeningen (of kwalificaties) die in één kwalificatiedossier zijn opgenomen en die tot uitdrukking komt in de titel van het dossier.

Beroepsbegeleidende leerweg (bbl)

Leerweg in het mbo waarvoor geldt dat het praktijkdeel tenminste de omvang heeft van 60% en maximaal 80% van de studieduur.

Beroepscompetentieprofiel (bcp)

Globale beschrijving van een beroep, zoals dat door iemand wordt uitgevoerd die al een aantal jaren werkervaring heeft. Een beroepscompetentieprofiel komt tot stand op initiatief van sociale partners. Een of meer beroepscompetentieprofielen vormen de basis voor het ontwikkelen van een kwalificatiedossier.

Beroepsopleidende leerweg (bol)

Leerweg in het mbo waarvoor geldt dat het praktijkdeel ten minste de omvang heeft van 20% en maximaal 60% van de studieduur.

Beroepspraktijkvorming (bpv)

Periode waarin de student bij een erkend leerbedrijf beroepspraktijkvorming volgt en waarover specifieke afspraken worden gemaakt in de BPV-overeenkomst. Dit is een verplicht onderdeel binnen elke beroepsopleiding. Bpv kan ook onderdeel zijn van een keuzedeel.

 

CEFR (of Nederlands ERK)

Het Common European Framework of Reference (CEFR) of het Gemeenschappelijk Europees referentiekader (ERK), meestal alleen Europees referentiekader, is een richtlijn voor de Europese talen om de vorderingen van leerlingen te beschrijven. Het kader telt zes niveaus.

 

Complexiteit

Onderdeel van de kerntaak. Een van de aspecten die het niveau van een kerntaak bepalen. De complexiteit van een kerntaak wordt bepaald door een aantal factoren: de aard van de werkzaamheden, de aard van de kennis en vaardigheden die het beroep vereisen, de aard van de context waarbinnen hij moet werken en overige complicerende factoren, zoals afbreukrisico.

 

Domein (of opleidingsdomein)

Mbo-opleidingen zijn geordend in zestien domeinen van opleidingen die zijn gericht op of van belang zijn voor eenzelfde bedrijfstak of groep van bedrijfstakken. Wanneer studenten nog niet precies weten voor welk kwalificatiedossier zij willen worden opgeleid, bestaat de mogelijkheid om in een domein te worden ingeschreven. Zij kunnen alvast beginnen met het volgen van vakken uit de gemeenschappelijke onderdelen van de verwante opleidingen en vervolgens een definitieve keuze maken voor een kwalificatiedossier. Het ministerie van OCW stelt samen met de kwalificatiestructuur de opleidingsdomeinen vast.

 

European Qualifications Framework (EQF)

Referentiekader voor alle kwalificatieniveaus na het primair onderwijs. Het EQF beschrijft acht niveaus van leerresultaten in termen van kennis, vaardigheden en competenties. Met het EQF kunnen onderwijs- en opleidingskwalificaties van verschillende landen binnen Europa met elkaar vergeleken worden.

 

Gedrag

Beschrijving hoe men kan 'zien' dat een beginnend beroepsbeoefenaar de competentie succesvol inzet om bij te dragen aan het gewenste resultaat voor zover dit nog niet in de (deel)kerntaakomschrijving en resultaten naar voren komt.

Generieke examenonderdelen

Niveaugebonden examenonderdelen die voor alle studenten gelden en die betrekking hebben op de examinering van algemene kwalificatie-eisen voor Nederlandse taal en rekenen (en Engels voor studenten op niveau 4-opleidingen). De centrale examinering van deze vakken wordt in stappen ingevoerd. Voor mbo-4 opleidingen moeten studenten vanaf 2014-2015 (Nederlands) en 2015-2016 (rekenen) verplicht centrale examens afleggen. Studenten die een opleiding mbo-2 of mbo-3 volgen, waarbij de behaalde resultaten nog niet meetellen voor het diploma.

Generieke kwalificatie-eisen

De door de overheid bepaalde generieke eisen voor een kwalificatie die onderdeel uitmaken van de basis van een kwalificatiedossier. Het gaat om eisen aan Nederlandse taal en aan rekenen conform het referentiekader, Engels volgens het CERF/ERK (alleen voor mbo-4) en Loopbaan en Burgerschap.

Lees meer >

Kerntaak

Belangrijk deel van de beroepsuitoefening, dat bestaat uit samenhangende werkprocessen, die kenmerkend zijn voor de beroepsuitoefening van een kwalificatie. Alle kerntaken samen beschrijven de essentie van de kwalificatie(s) in een kwalificatiedossier.

 

Keuzedeelverplichting

De keuzedeelverplichting geeft de studielast aan van keuzedelen per opleiding. De keuzedeelverplichting wordt per soort opleiding geregeld, waarbij de omvang als volgt is:

  • voor een entreeopleiding een studielast van 240 klokuren
  • voor een basisberoepsopleiding een studielast van 480 klokuren
  • voor een vakopleiding een studielast van 720 klokuren
  • voor een middenkaderopleiding een studielast van 720 klokuren, of - indien is toegestaan dat de studieduur van een specifieke middenkaderopleiding langer dan 3 jaar mag duren - een studielast van 960 klokuren
  • voor een specialistenopleiding een studielast van 240 klokuren

De keuzedeelverplichting geldt alleen voor de aan de kwalificatie gekoppelde keuzedelen. De aangegeven klokuren zijn indicatief. Het is een norm voor ontwikkelaars van kwalificatiedossiers. De vertaling naar onderwijs en programmering is de verantwoordelijkheid van de school.

Koppeling keuzedelen

De minister van OCW, en de minister van EZ voor beroepsonderwijs op het gebied van landbouw, natuurlijke omgeving en voedsel, stelt keuzedelen vast en daarmee de koppeling van het keuzedeel aan een kewalificatie of kwalificaties. De koppeling maakt voor instellingen duidelijk welke keuzedelen zij bij welke kwalificaties kunnen aanbieden om een opleiding in te richten. Bij aanpassingen in de koppeling wordt het keuzedeel opnieuw vastgesteld. De koppelingen tussen keuzedelen en kwalificaties zijn op deze website voor iedereen beschikbaar.

Kwalificatie(-eisen)

Datgene wat een gediplomeerde aan het eind van de mbo-opleiding moet kunnen en kennen als hij/zij als beginnend beroepsbeoefenaar op de arbeidsmarkt start. De kwalificatie-eisen zijn beschreven in het basis- en profieldeel van een kwalificatiedossier. Er bestaan generieke kwalificatie-eisen waar iedere student aan moet voldoen, het gaat dan om eisen aan Nederlandse taal en aan rekenen conform het referentiekader, Engels volgens het CERF/ERK (alleen voor mbo-4) en Loopbaan en Burgerschap. Naast de generieke kwalificatie-eisen bevat elk kwalificatiedossier ook beroepsspecifieke kwalificatie-eisen.

 

Mbo-niveau

Aanduiding van het niveau van beroepsuitoefening, gebaseerd op de mate van verantwoordelijkheid en complexiteit. Het middelbaar beroepsonderwijs kent vier niveaus.

Model kwalificatiedossier mbo

Het model is de wettelijk vastgestelde vormgeving van de kwalificatiedossiers mbo. In de instructie bij het model staat beschreven hoe het model gevuld moet worden door ontwikkelaars van kwalificatiedossiers. Het model kwalificatiedossier onderscheidt drie onderdelen:

  • basisdelen
  • profieldelen
  • keuzedelen
 

Netherlands Qualifications Framework (NLQF)

Het Nederlands nationaal kwalificatieraamwerk is een systematische ordening van alle kwalificatieniveaus in Nederland, waaronder het mbo. Deze niveaubeschrijvingen worden gekoppeld aan het European Qualifications Framework (EQF). Op het mbo-diploma wordt het EQF-niveau vermeld.

Onderhoudsagenda

In de onderhoudsagenda van de verantwoording bij een kwalificatiedossier geven de bij het kwalificatiedossier betrokken partijen aan welke thema's voor de verdere ontwikkeling van het dossier van belang zijn.

Ontwikkelmogelijkheden

Het onderdeel ontwikkelmogelijkheden van de beroepsbeoefenaar in het onderwijs in de verantwoordingsinformatie beschrijft welke gebruikelijke doorstroommogelijkheden er voor de gediplomeerde zijn zowel op de arbeidsmarkt als in het vervolgonderwijs.

 

Profieldeel

Profiel en basis samen vormen de kwalificatie binnen het kwalificatiedossier. Het geeft vorm aan de specifieke onderdelen van een kwalificatie die niet gelden voor alle kwalificaties in het dossier. Het profieldeel beslaat circa 35% van de studielast. De naam van het profiel wordt vermeld op het diploma.

 

Referentieniveaus Nederlandse taal en rekenen

Kader waarin de referentieniveaus voor Nederlands en rekenen per onderwijssector zijn aangegeven. Voor elk moment is in een doorlopende leerlijn aangegeven waaraan alle leerlingen op dat niveau moeten voldoen, de fundamentele niveaus (F). De generieke taal- en rekeneisen in de kwalificatiedossiers worden aangeduid aan de hand van het referentiekader taal en rekenen.

 

Resultaat

Onderdeel van een werkproces dat in termen van opbrengst of uitkomst beschrijft waaraan de beroepsbeoefenaar bijdraagt.

Slaag/zakregeling

Wettelijk vastgestelde regeling waarin vastgelegd is waaraan de kandidaat moet voldoen om te slagen voor het diploma. In de herziene kwalificatiestructuur maken keuzedelen geen onderdeel uit van de slaag/zakregeling.

Studieduur

De vastgestelde nominale studieduur die geldt voor een opleiding in het mbo. Daarvoor gelden de volgende normen:

Niveau 1: Entreeopleiding: 1 jaar
Niveau 2: Basisberoepsopleiding: 1 tot 2 jaar
Niveau 3: Vakopleiding: 2 tot 3 jaar
Niveau 4: Middenkaderopleiding: 3 jaar
Niveau 4: Specialistenopleiding: 1 jaar

De minister kan bij ministeriële regeling bepalen voor welke middenkaderopleidingen een langere studieduur wordt vastgelegd.

Lees meer >

Studielast

Totaal van de contacturen (begeleide onderwijstijd), beroepspraktijkvorming en de zelfstudie. De studielast voor een leergang bedraagt 1600 uur.

Toetsingskader kwalificatiestructuur mbo

Door het ministerie van OCW vastgesteld document waarin de (6) kwaliteitseisen beschreven zijn voor de kwalificatiedossiers en -structuur. Het toetsingskader beschrijft ook het toetsproces dat leidt tot vaststelling van kwalificatiedossiers. SBB Toetsingskamer beoordeelt de kwaliteit van de voorgestelde kwalificatiedossiers en keuzedelen aan de hand van de vastgestelde kwalificatiecriteria uit het toetsingskader.

Trends en ontwikkelingen

Onderdeel van de verantwoordingsinformatie dat bestaat uit twee componenten: wetgeving en regelgeving en ontwikkelingen in de beroepsuitoefening.

Vakkennis en vaardigheden

Het geheel van feiten, beginselen, theorieën en manieren van werken dat nodig is voor de succesvolle uitvoering van een kerntaak.

Verantwoordingsinformatie

Bij ieder kwalificatiedossier is een document met verantwoordingsinformatie gevoegd. Hierin legt de paritaire commissie verantwoording af over de totstandkoming van het dossier. Hierin zijn niet de kwalificatie-eisen opgenomen.

 

Werkproces

Afgebakend geheel van beroepshandelingen binnen een kerntaak.